Een nieuwsanker die een investering aanprijst, Obama opgesloten in de cel, Elvis die optreedt op America's Got Talent ... Steeds vaker zie je online deepfakes opduiken. Maar wat zijn deepfakes? En waarom maken mensen ze?
Een deepfake is een tekst, beeld of geluid dat met AI is gemanipuleerd zodat het lijkt alsof iemand iets doet of zegt wat nooit echt is gebeurd. De technologie kan heel realistische resultaten opleveren, waardoor het moeilijk is om echt en nep van elkaar te onderscheiden.
AI-tools kunnen deepfake video's maken waarin ze iemands gezicht plakken op dat van iemand anders of iemands gezichtsuitdrukkingen veranderen. Daardoor lijkt het alsof een persoon iets zegt of doet, terwijl dat niet echt is gebeurd.
AI-technologie kan op basis van een geluidsfragment of video leren hoe iemand praat. Zo kan het hun stem nabootsen. Oplichters gebruiken deze techniek ook voor phishing: ze imiteren de stem van een familielid en vragen slachtoffers om snel geld over te maken of persoonlijke gegevens te delen.
Deepfake foto's zijn foto's bewerkt met AI om iemands uiterlijk, lichaam of gezicht te veranderen, zoals schoonheidsfilters op sociale media die ervoor zorgen dat je huid perfect egaal is.
AI-tools kunnen iemands schrijfstijl imiteren door teksten te analyseren. Zo kan je artikels, chatgesprekken, e-mails ... maken die lijken alsof ze door die persoon zelf geschreven zijn.
Om een deepfake te maken, heb je deep learning software nodig: software die bestaande beelden, audiofragmenten of teksten analyseert, patronen leert herkennen en nabootst. De technologie evolueert razendsnel. Wat vroeger enkel mogelijk was met gespecialiseerde apparatuur en programma’s, kan je vandaag makkelijk en gratis zelf doen.
Deepfake-technologie kan een hulpmiddel zijn om beelden te reconstrueren of aan te vullen. Zo kunnen overleden acteurs nog steeds een rol spelen in een film, kan een leerkracht historische figuren ‘tot leven wekken’ in de les geschiedenis of kunnen personen praten met de digitale versie van een overleden dierbare.
Deepfake-technologie kan ook bescherming bieden. Zo kunnen LGBTQI+-personen toch veilig getuigen in landen waar zij vervolgd worden, zonder hun identiteit prijs te geven.
In deepfake filmpjes of foto's kan je mensen in een gênante situatie afbeelden die nooit heeft plaatsgevonden of hen dingen laten zeggen of doen die nooit echt zijn gebeurd. Denk aan deepnudes: vervalste naaktbeelden die er vaak erg realistisch uitzien.
Mensen maken ook deepfakes om de publieke opinie te beïnvloeden en twijfel te zaaien over belangrijke maatschappelijke en politieke kwesties. In de oorlog tussen Rusland en Oekraïne zijn deepfakes een propagandamiddel, om de leiders van beide landen dingen te laten zeggen die ze niet echt hebben gezegd.
Oplichters gebruiken deepfakes van bekende personen, of personen die het slachtoffer kent, om vertrouwen op te wekken en zo geld of persoonlijke gegevens te stelen. Ze kunnen bijvoorbeeld deepfakes maken van beroemde personen die supplementen of investeringen aanbevelen.
Je mag enkel deepfakes maken of verspreiden van iemand die daar toestemming voor heeft gegeven. Als je deepfakes online deelt, moet je duidelijk vermelden dat het om AI-beelden gaat. Maar niet iedereen doet dat altijd.
Seksueel getinte deepfakes maken, of deepfakes gebruiken om de wet te overtreden zoals bij phishing of identiteitsdiefstal, mag niet.
Online zie je dagelijks heel wat beelden, video's en berichten. Maar tussen al die beelden zitten ook er ook die niet echt zijn. Deepfakes zij ook steeds moeilijker te herkennen.
Meer tips om deepfakes te herkennen? Ga aan de slag met de gids om misleidende beelden te herkennen.
Kom je online een deepfake tegen en twijfel je over de inhoud ervan?
Gemanipuleerde beelden en geluiden kunnen er heel realistisch uitzien. Daarom is het steeds moeilijker om te weten wat echt is, en is "zien is geloven" niet meer vanzelfsprekend.
Als gevolg daarvan neemt het vertrouwen in informatie af. Want als we niet meer zeker zijn of wat we zien echt is, stijgt het wantrouwen. Dat is zorgwekkend, want vertrouwen is belangrijk voor nieuwsmedia, de politiek en democratische processen zoals verkiezingen.
Daarom is het belangrijk om kritisch te leren omgaan met beelden en informatie, en vaardigheden te leren om deepfakes en nepnieuws beter te herkennen.
Deepfake-video's zijn zo realistisch dat je bijna niet meer ziet dat het nep is. In deze podcast van de Universiteit van Vlaanderen legt Computerwetenschapper dr. Hannes Mareen (UGent) uit hoe je deepfakes kan herkennen.
Deepfakes worden vaak gebruikt als grap, maar ze kunnen ook voor politieke manipulatie en fake news gebruikt worden. In deze video legt VRT NWS-journalist Tim Verheyden uit hoe je ze herkent.
